Obrazy przemijającego świata, drzeworyty, malownicze miasteczka z okresu Edo, które zatrzymały się w czasie. Podróżowanie i historia… niemały jej kawałek.
Cofnijmy się do okresu Edo - czasów między 1606 - 1868 rokiem, kiedy to realną władze nad Japonią sprawowali sioguni z rodu Tokugawa. Rozwijały się wówczas rzemiosło, handel, kolejne miasta rosły w siłę, a stolicę przeniesiono z Kyoto do Tokyo (wówczas nazywanym Edo). Zamknięto kraj nad ponad 200-lat.
Chciałabym skupić się jednak na małym wycinku historii tego okresu, który zainspirował mnie do jednej z moich ostatnich podróży - odwiedzin niewielkiego pocztowego miasteczka w górskiej prefekturze Nagano, Narai-juku (奈良井宿).
Czym właściwie są miasteczka pocztowe? Dlaczego noszą taką nazwę? Gdzie się mieszczą? Co ciekawego kryją? Czy użycie liczby mnogiej świadczy o tym, że test ich więcej? Zaczynając od końca - owszem. Jest ich całkiem sporo, a Narai uchodzi za jedno z najpopularniejszych i największych.
Zapraszam Was do opowieści osadzonej w epoce siogunów, samurajów oraz odbywających się tygodniami, pieszych wędrówek traktami wijącym się wśród gór, lasów lub też wzdłuż wyspiarskich wybrzeży.
Zamiast knuć i walczyć - podróżujcie!
W 1603 roku realną władzę w Japonii obejmuje ród Tokugawa, a jego założyciel, Iyeyasu Tokugawa, już na samym początku wprowadza kilka zasad, aby umocnić pozycje swojej rodziny.
Ograniczono rolę cesarza, który od tego czasu pełnił jedynie funkcje reprezentacyjną, wprowadzono system kontroli poszczególnych grup społecznych, a realną stolicą kraju stało się Edo w którym to ustanowiono scentralizowany rząd. W Japonii panował wówczas ustrój feudalny - główną władze sprawował najsilniejszy ród Tokugawa, ale poszczególnymi rejonami, miastami czy wioskami zarządzali podlegający mu daimyō, panowie feudalni. Mieli oni do swojej dyspozycji oddziały samurajów.
W celu zwiększenia kontroli oraz ukręcenia buntów czy nieposłuszeństwa ze strony daimyō, Iyeyasu Tokugawa wprowadził system restrykcyjnej kontroli, sankin-kōtai, zgodnie z którym, każdy daimyō, wraz ze swoją rodziną i całym dworem, co drugi rok miał obowiązek przebywać na dworze sioguna w Edo. Kiedy on, po roku, wracał do swojej prowincji, jego rodzina zostawała w stolicy, jako zakładnicy.
Z powodu obowiązku przebywania w Edo, podróżujący nieustannie panowie feudalni posiadali dwie rezydencje - jedną w swoich rodzinnych stronach, a drugą w stolicy. Utrzymanie ich, podobnie jak ciągłe „życie w trasie”, z całą swoją dworską świtą, było bardzo kosztowne. Dwory daimyō potrafiły liczyć tysiące ludzi. Przenosili oni na rok całe swoje życie. Następnie cześć z nich wracała, niektórzy zostawali.
Przeprowadzki oraz utrzymywanie dwóch domostw pochłaniały często niemal cały majątek panów - nie wystarczało im już pieniędzy na walki i knucie przeciwko najwyższe władzy.
Aby podróże były możliwe w 1601 roku Ieyasu Tokugawa rozpoczął budowę szlaków, którymi mogli się poruszać między innymi daimyō, podlegli im samurajowie, kupcy, rzemieślnicy oraz inni mieszkańcy kraju.
W ten właśnie sposób powstało Gokaidō - nawę tą tłumaczy się jako „Pięć Szlaków” lub „Pięć Autostrad”. Był to centralnie zarządzany system wytyczonych dróg, które łączyły faktyczną stolice Japonii - Edo, z mniejszymi prowincjami zewnętrznymi. Najważniejszym szlakiem był Tōkaidō, łączący Edo z Kioto.
Zew włóczęgi
I tutaj zaczyna się moja przygoda z tematem, który postanowiłam nieco zgłębić, ponieważ szlaki Gokaidō, jak i to, co znajdywali po drodze przemieszczający je wędrowcy, bardzo mnie inspirują. Z jednej strony przez pryzmat sztuki, gdyż obrazki z wypraw chętnie uwieczniane były w obrazach przepływającego świata (ukiyo-e), które tworzone były w tym okresie przez znanych globalnie japońskich artystów, którzy sami odbywali wtedy swoje podróże.
Z drugiej - z powodu historycznych pozostałości czy architektury, które zachowały się w ramach tych ważnych tras i których wciąż można doświadczać udając się na wyprawę śladami pielgrzymów z epoki Edo.
Wróćmy jeszcze na kilka chwil do Japonii z przełomu XVII i XIX wieku… ród Tokugawa chcąc zwiększyć kontrolę buduje szlaki i sprawia, że wszyscy poddani, czy to lubią, czy nie - wędrują. Niektóre dwory potrafiły wówczas liczyć po kilkadziesiąt tysięcy osób, dlatego organizacja przeprowadzek wymagała zaawansowanej logistyki, ale i odpowiedniej infrastruktury „po drodze”.
Wzdłuż Gokaidō zaczął kwitnąć biznes związany z noclegami, gastronomią, rozwinął się handel i rzemiosło. Pojawiały się kolejne miasteczka, nazywane „pocztowymi” (post-towns / shukuba-machi) lub postojowymi. To w nich podróżni mogli odpocząć, spędzić noc, zakupić potrzebne do dalszej podróży produkty, odebrać lub wysłać pocztę oraz załatwić inne ważne kwestie związane z codziennym funkcjonowaniem. Poza miasteczkami pocztowymi rząd utworzył również stacje kontrolne w których należało się zgłosić w celu kontroli „paszportowej”. Miejsca te pełniły funkcje regulacyjne, kontrolując jednocześnie przepływ ludzi i towarów.
Gokaidō - pięć największych autostrad okresu Edo
Wszystkie trasy miały swój początek w Nihonbashi w Edo. Miejsce to wielokrotnie pojawia się na drzeworytach ukiyo-e - stanowiło ono centrum ówczesnego życia stolicy, jako, że był to start i jednocześnie meta dla wszystkich podróżujących.
To od tego punktu odliczono odległości do innych części kraju. Używano wówczas miary „ri”, która wynosiła 3,93 km (2,44 mili).
Oficjalne szlaki ustanowione przez rząd Tokugawa nieustannie ulepszano, poszerzano i naprawiano. Bardziej górzyste i strome odcinki zostały pokryte kamieniem, a te wyboiste wyrównano. Wzdłuż dróg pojawiały się tabliczki informujące o odległościach z Nihonbashi, wzdłuż nich wykopano także rowy, które odprowadzały wodę. Był to system niezwykle dobrze utrzymywany, który w wielu punktach zachował się w dobrym stanie do dzisiaj (marzę o trekingu jedną z tych tras). Pozostałości po Gokaidō stanowią obecnie jedną z japońskich atrakcji turystycznych.
Pięć Szlaków, którymi poruszali się wędrowcy:
- Tōkaidō - najważniejszy, ciągnął się przez około 515 km, miał 53 stacje, łączył Edo i Kioto. Łączył się z Nakasendo.
- Nakasendō - liczył prawie 540 km i prowadził przez góry, nazywany również Kisokaidō, miał 69 stacji i przebiegał przez centrum Honsiu, łącząc się finalnie z Kioto.
- Kōshū Kaidō - niecałe 210 km, miał 44 stacje, łączył Edo z prowincją Kai (prefektura Yamanashi).
- Ōshū Kaidō - liczył około 192 km, miał 27 stacji, łączył Edo z prowincją Mutsu (prefektura Fukushima).
- Nikkō Kaidō - miał długość około 100 km, na jego trasie było 21 stacji, prowadził do Nikkō Tōshō-gū w dzisiejszej prefekturze Tochigi.
Jak dzisiaj wygląda Gokaidō? I czym są shukuba-machi?
Większa część historycznych dróg nie zachowała się do naszych czasów. Wzdłuż niektórych biegną linie kolejowe lub autostrady, co daje nam obraz tego, jak przebiegały. Wciąż jednak istnieje kilka takich punktów w których można poczuć atmosferę dawnych szlaków lub pospacerować uliczkami miasteczek, które znajdowały się bezpośrednio na ich trasie.
Jednym z takich miejsc jest Narai-juku, o którym napisałam na wstępie - jedno z największych i najlepiej zachowanych miasteczek pocztowych, które mieściło się na szlaku Nakasendō jako 34 stacja. Ze względu na swoje umiejscowienie, tuż za wysoko położoną przełęczą Torii Tōge, w dawnych czasach musiało pomieścić sporą ilość podróżujących. Z tego też powodu bardzo się rozrosło. Określano je mianem „Narai tysiąca budynków”.
Miasteczko faktycznie jest dość długie, a mieszczące się w nim budynki zachowano w pierwotnym stanie zbliżonym do tego z okresu Edo. Miejsce to stanowi narodowy skarb Japonii i podlega ochronie. Z miasteczka można się dostać bezpośrednio na zachowaną część szlaku Nakasendō - tę, która przecina Przełęcz Torii Tōge, a następnie schodzi do sąsiedniego miasta pocztowego Yabuhara. Po drodze znajdują się fragmenty oryginalnych brukowanych ścieżek i rozciąga widok na świętą górę Ontake w dolinie Kiso (właściwie to drugi pod względem wysokości czynny wulkan w Japonii ;)).
Shukuba-machi, czyli miasteczek pocztowych zachowanych w dobrym stanie znajdziemy w różnych rejonach Japonii całkiem sporo, między innymi Tsumago-juku i Magom-juku (stacje dawnego Nakasendō) czy Seki-juku (47 stacja szlaku Tōkaidō). Nie są one jednak tak łatwo dostępne, aby do nich dojechać potrzeba nieco więcej wysiłku i dobrej logistyki, ale warto!
Miejscem z pewnością godnym uwagi i zobaczenia jest również fragment najkrótszego szlaku, Nikkō Kaidō - Nikkō Suginamiki Kaidō. Jest to 37-kilometrowa aleja wysadzana ponad 13 tysiącami drzew cedrowych, tworząc monumentalne dojście do Sanktuariów i Świątyń Nikkō. Samo miasto znajduje się nieco ponad 150 km na północ od Tokio (dawnego Edo). Drzewa rozmieszczone są na obszarze ponad 35 km, co zasłużyło na wpis do Księgi Rekordów Guinnessa (najdłuższa aleja obsadzona drzewami na świecie!). To jedyne takie miejsce w Japonii, które jest ważne pod względem historycznym, jednocześnie będąc Pomnikiem Przyrody. Go there!!!
Pięćdziesiąt trzy stacje na gościńcu Tōkaidō by Hiroshige Utagawa
Z Pięcioma Szlakami (Gokaidō) nieświadomie zetknęłam się wiele lat temu za pośrednictwem obrazów przepływającego świata (ukiyo-e). Spoglądałam na pionowe linie padającego deszczu na jednym z moich ulubionych drzeworytów Utagawa Hiroshige, nie wiedząc, że mam przed oczami przedstawienie 49 stacji szlaku Tōkaidō, Tsuchiyama. Kolejnym etapem były odwiedziny miasteczka Narai, które przeniosło mnie do innej epoki. Wówczas puzzle wskoczyły na swoje miejsce.
Utagawa Hiroshige tworzył pod koniec okresu Edo i wiemy, że tak jak ówcześni mieszkańcy Japonii, wędrował drogami wytyczonymi przez rząd. Tuż po pierwszej podróży szlakiem Tōkaidō, która odbyła się w 1832 roku, stworzył serię drzeworytów zainspirowanych swoją podróżą. Składają się na nią przedstawienia każdej z 53. stacji tej trasy i charakterystycznych dla niej widoków.
Pierwsza edycja Pięćdziesięciu trzech stacji na gościńcu Tōkaidō (Hōeidō) jest najbardziej znanym dziełem Hiroshige i jednocześnie najlepiej sprzedającym się drzeworytem ukiyo-e w historii.
Zostawiam w galerii wybrane ujęcia szlaku zobrazowane oczami Hiroshige. Obrazy przemijającego świata. Dosłownie. Świata, który fizycznie ostał się tylko w maleńkich kawałeczkach. My możemy już tylko odtwarzać go w swojej wyobraźni… wybujałych podróży szlakami Gokaidō.
